Pompy ciepła | Oświetlenie LED, żarówki LED | Kolektory słoneczne | Certyfikat energetyczny | Podłogówka

STRATEGIE ROZWOJU ENERGETYKI NIEKONWENCJONALNEJ... 21 maja 2001 roku odbyło się w Warszawie seminarium „Strategie rozwoju energetyki niekonwencjonalnej”, zorganizowane pod patronatem Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, w ramach cyklu „Warsztaty Regulatora”. Prelegentami byli: prof. Tadeusz Skoczkows

Tu jest miejsce na reklamę. Zobacz cennik

dr Andrzej W. Różycki, Roman Szramka
Autorzy są pracownikami Departamentu Planów i Analiz URE

Biuletyn URE 4/2001

21 maja 2001 roku odbyło się w Warszawie seminarium „Strategie rozwoju energetyki niekonwencjonalnej”, zorganizowane pod patronatem Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, w ramach cyklu „Warsztaty Regulatora”. Prelegentami byli: prof. Tadeusz Skoczkowski – Prezes Krajowej Agencji Poszanowania Energii, Grzegorz Wiśniewski – Dyrektor Europejskiego Centrum Energii Odnawialnej dla Państw Regionu Morza Bałtyckiego i dr inż. Wojciech Jaworski – Koordynator Strategii Ekorozwoju, Biuro Strategii i Rozwoju – grupa ochrony środowiska Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. Obrady prowadził Dyrektor Departamentu Planów i Analiz dr Witold Włodarczyk.

Jako pierwszy wystąpił prof. T. Skoczkowski, który stwierdził, że zwiększenie udziału energii uzyskiwanej z OZE w bilansie energetycznym kraju jest skomplikowanym procesem politycznym, społecznym, ekonomicznym i technicznym i wymaga woli politycznej wszystkich stron zainteresowanych tą dziedziną. Prezes KAPE przypisuje w tym procesie decydującą rolę Prezesowi URE. Do podstawowych korzyści związanych z wdrożeniem rozwoju energetyki odnawialnej prelegent zaliczył dywersyfikację źródeł energii, rozwój lokalnych rynków energii elektrycznej oraz infrastruktury energetycznej i zmniejszenie bezrobocia. Ubocznym skutkiem będą niebagatelne korzyści dla środowiska naturalnego. Wykładowca przypomniał najważniejsze dokumenty dotyczące OZE, przyjęte w Unii Europejskiej: Białą Księgę – „Energia dla przyszłości” z roku 1997 i Zieloną Księgę – „Ku europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego” z roku 2000. Dokumenty te zostały uzupełnione dyrektywami Komisji Europejskiej i szczegółowymi aneksami. W ich wyniku podjęto programy na rzecz rozwoju odnawialnych źródeł energii, które w części dotyczyły także naszego kraju. Obecnie Unia Europejska opracowuje nową dyrektywę, która ureguluje definicje pojęć związanych z OZE, kwestie procedur administracyjnych dotyczących inwestycji w tym zakresie oraz zagadnienia dostępu do sieci elektroenergetycznych dla źródeł OZE. Biała Księga UE przewiduje realizację ogromnych inwestycji w zakresie energetyki wiatrowej i instalacji wykorzystujących biomasę, wdrożenie projektu zasilania 100 gmin w Unii Europejskiej wyłącznie energią ze źródeł odnawialnych (koszt projektu to ok. 2,5 mln euro) oraz instalację miliona systemów fotowoltaicznych, co pozwoli zredukować emisję CO2 o milion ton rocznie. Koszty tego projektu szacuje się na ok. 3 mld euro, w tym miliard ze środków publicznych. Odnawialne źródła energii można umownie podzielić na „stare” (drewno, torf, odpady biomasy i energia wodna) i „nowe” (energia wiatru, biogaz, niektóre rodzaje biomasy, energia geotermalna i słoneczna). W krajach Unii Europejskiej w latach 1989 – 1998 nastąpił wzrost pozyskania energii z wiatru o 2154%, słonecznej – o 138%, biomasy – o 36%, geotermalnej o 35% i wodnej o 20%. W tym samym czasie całkowita produkcja energii pierwotnej w krajach piętnastki wzrosła o 32%. Należy jednak pamiętać, że w Unii Europejskiej istnieją różne formy wsparcia dla odnawialnych źródeł energii, w tym: gwarantowany poziom zakupów po ustalonych cenach, ulgi podatkowe, bezpośrednie subsydia i wspieranie badań i postępu technicznego w tej dziedzinie. Ramowy Program w Zakresie Energii na lata 1998 – 2002 obejmuje takie programy promujące OZE wewnątrz Unii, jak ALTENER, SAVE, SYNERGY, CARNOT, SURE. Obejmują one badania, akcje pilotażowe, promocję i rozwój informacji i edukacji, szkolenia, wymianę doświadczeń, monitoring i akcje pomocowe. Środki niektórych z tych programów są dostępne również dla krajów Europy Środkowej i Wschodniej.

Następnie prof. Skoczkowski zajął się usytuowaniem odnawialnych źródeł energii w ustawie Prawo energetyczne i Założeniach polityki energetycznej Polski do 2020 roku. Zagadnienia OZE występują w ustawie – Prawo energetyczne, rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 15 grudnia 2000 r. w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, a także ciepła ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz zakresu tego obowiązku, „Założeniach polityki energetycznej Polski do roku 2020”, dokumencie „Polska 2025. Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju” oraz w Rezolucji Sejmu RP z 8 lipca 1999 roku, która deklaruje przyszłe stworzenie warunków prawnych sprzyjających rozwojowi energetyki odnawialnej, a także podjęcie prac nad opracowaniem projektu ustawy o wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii.

Na zakończenie wystąpienia wykładowca sformułował opinię, że rozwój odnawialnych źródeł energii nie nastąpi w naszym kraju bez wsparcia ze strony państwa. Regulacje prawne powinny być jednoznaczne, zaś inwestowanie wspomagane subsydiami rządowymi i nisko oprocentowanymi kredytami. Także regulator może, zgodnie ze swoimi kompetencjami, wnieść swój wkład do rozwoju odnawialnych źródeł energii.

Dyrektor Grzegorz Wiśniewski – z Europejskiego Centrum Energii Odnawialnej dla Państw Regionu Morza Bałtyckiego omówił perspektywy rozwoju OZE w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem dokumentu „Strategia rozwoju energetyki odnawialnej”, przyjętego przez Radę Ministrów 5 września 2000 r. Jest to w polskich warunkach dokument nowatorski, określający cele ilościowe rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce do roku 2020 oraz realność ich osiągnięcia w warunkach dostępnych mechanizmów prawno – ekonomicznych. Celem naczelnym „Strategii...” jest zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w bilansie paliwowo – energetycznym kraju do 7,5% w roku 2010 i do 14% w roku 2020 w strukturze zużycia nośników pierwotnych. Zakłada się (wg danych „Założeń polityki energetycznej Polski do roku 2020”), że w roku 2010 zapotrzebowanie na energię w Polsce wyniesie 4570 PJ, co oznacza konieczność zwiększenia zdolności produkcyjnych w sektorze energetyki odnawialnej o dodatkowe 235 PJ. Przy opracowywaniu „Strategii...” przyjęto odmienny, niż w „Założeniach...” poziom aktualnego wykorzystania energii odnawialnej – 2,5% zamiast 5,5%, jak podają „Założenia...”. Jest to uzasadnione tym, że Główny Urząd Statystyczny i Ministerstwo Gospodarki szacując udział energii odnawialnej w Polsce doliczają do niej także takie źródła energii, które zgodnie z definicją zawartą w ustawie – Prawo energetyczne nie spełniają wymogów dla źródeł odnawialnych (np. spalanie odpadów komunalnych), a także uwzględnianiem przez te instytucje zawyżonych wartości dotyczących energetycznego wykorzystania torfu, który obecnie praktycznie nie jest spalany. Natomiast „Strategia...” przewiduje szybszy, niż „Założenia...” rozwój wykorzystania OZE (w stosunku do stanu obecnego – trzykrotny przyrost do roku 2010 i sześciokrotny do 2020).

Biała Księga Unii Europejskiej określiła cel polityczny dla państw członkowskich – uzyskania w roku 2010 12% udziału energii odnawialnej w ogólnym zużyciu energii pierwotnej w UE. Dokument ten zaleca, aby każdy z krajów członkowskich sam przygotował krajową strategię rozwoju OZE, zależnie od sytuacji społeczno – gospodarczej, ekologicznej, geograficznej i posiadanych zasobów OZE. W Białej Księdze zwraca się uwagę, że zwiększenie wykorzystania OZE umożliwia redukcję emisji gazów cieplarnianych, zmniejszenie importu energii pierwotnej i tym samym zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego, tworzenie nowych miejsc pracy i rozwój obszarów wiejskich. Polska „Strategia...” jest w dużym stopniu wzorowana na podobnych dokumentach, przyjętych wcześniej w Unii Europejskiej.

W Polsce sektor energetyki odnawialnej jest obecnie zbyt słaby, by bez wsparcia państwa konkurować z silnie rozbudowanym sektorem paliw kopalnych (zwłaszcza przy uwzględnieniu istniejącej nadwyżki mocy w elektrowniach konwencjonalnych). „Strategia...” postuluje uchwalenie ustawy, określającej politykę państwa w zakresie energetyki odnawialnej. Ustawa taka jest potrzebna zarówno z punktu widzenia zapewnienia stabilnych warunków rozwoju całemu sektorowi, jak i wzmocnienia pozycji konkurencyjnej niezależnych dostawców energii ze źródeł odnawialnych na rynku krajowym i międzynarodowym, zanim zostaną one zmuszone do konkurencji z dostawcami energii z OZE z państw Unii Europejskiej.

Mankamentem „Strategii...” jest zbyt słabe uwzględnienie mechanizmów podatkowych jako skutecznego narzędzia wsparcia rozwoju energetyki odnawialnej. „Strategia...” przewiduje bardzo poważny wzrost wykorzystania biomasy. Zdaniem dyr. Wiśniewskiego sygnały napływające z niektórych środowisk, świadczące o ogromnym potencjale energii geotermalnej w Polsce są zgodne z prawdą, jednak realne perspektywy szerszego jej wykorzystania, przy obecnym poziomie technicznym i ekonomicznym kraju, są niewielkie.

Dr inż. Wojciech Jaworski z kolei skoncentrował się w swoim wykładzie na problemach ochrony środowiska w sektorze energetycznym. Przy zrealizowaniu w roku 2010 założonego w „Strategii...” poziomu 7,5% udziału energii ze źródeł odnawialnych nastąpi redukcja w skali rocznej: CO2 – o ponad 10 mln ton (6,34% emisji z roku 1988), SO2 – o 44 tys. ton, NOx – o 17 tys. ton i pyłów – o ponad 13 tys. ton. Biała Księga Unii Europejskiej szacuje, że osiągnięcie 12% udziału energii odnawialnej w ogólnym zużyciu energii pierwotnej w 2010 r. pociągnie za sobą nakłady inwestycyjne rzędu 74 mld euro, co będzie stanowić 30% ogólnych nakładów w energetyce. Dyrektywa nr 94/92/UE w sprawie jednolitych zasad wewnętrznego rynku energii elektrycznej (art. 8 ust. 3) stanowi, że państwo może zobowiązać operatora systemu do zapewnienia priorytetu urządzeniom wytwórczym, wykorzystującym odnawialne źródła energii.

W Polsce opłaty za emisję do powietrza CO2, CO, SO2, NOx i pyłów z elektrowni systemowych i elektrociepłowni zawodowych (wg danych ARE i PSE wynosiły one ok. 431 mln PLN w roku 1999 i 343 mln PLN w 2000) są wyższe, niż szacowane w „Strategii...” środki publiczne konieczne dla wsparcia inwestycji OZE (zakładając 7,5% udział energii ze źródeł odnawialnych w 2010 roku miałyby one wynieść ok. 228 PLN/rok).

Wg danych PSE – REGPLAN Sp. z o.o. – 2000 przeciętne jednostkowe nakłady na źródła wykorzystujące technologie rozproszonego wytwarzania wynoszą w przybliżeniu:

Jednostkowe koszty eksploatacyjne (z uwzględnieniem paliwa):

Przeciętne koszty wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach systemowych:

Przeciętne koszty wytwarzania energii elektrycznej w źródłach rozproszonych:

W związku z tym, że źródła rozproszone są lokalizowane w pobliżu odbiorców wykorzystywana przez nie infrastruktura do przesyłania odbiorcom wyprodukowanej energii elektrycznej jest znacznie mniejsza w porównaniu do infrastruktury sieciowej wykorzystywanej przez źródła systemowe. Prawidłowo naliczona tym wytwórcom opłata przesyłowa może być istotnym czynnikiem konkurencyjności źródeł rozproszonych wobec źródeł systemowych. Analiza przeprowadzona na potrzeby PSE S.A. wykazała, że zmniejszenie opłat przesyłowych może wynieść, w ich przypadku, od 4 do 30 PLN / MWh.

W dyskusji Prezes Urzędu Regulacji Energetyki dr Leszek Juchniewicz przedstawił swoje stanowisko dotyczące odnawialnych źródeł energii uzasadniając, że aczkolwiek względy ekologiczne i zobowiązania międzynarodowe wymagają preferencji dla OZE, to jednak wyższe koszty energii wytwarzanej w tych źródłach są społecznie trudne do zaakceptowania. Nieprecyzyjne przepisy prawne dotyczące obowiązku zakupu takiej energii również nie sprzyjają jej rozwojowi.

Kolejni dyskutanci zwrócili uwagę na niekorzystne aspekty wykorzystania energii wiatrowej, zwłaszcza w dużej skali. Elektrownie wiatrowe ujemnie wpływają na krajobraz, niekorzystnie oddziałują akustycznie, są zagrożeniem dla ptaków, ale także stanowią poważny problem dla systemu energetycznego. Najpoważniejszym ich mankamentem nie jest jednak niestabilność produkcji, lecz ryzyko jednoczesnego wyłączenia znacznej liczby urządzeń przy przekroczeniu przez wiatr prędkości krytycznej – w sytuacji, gdy kilka sekund wcześniej elektrownie te pracowały z pełną mocą. Taki przypadek miał już miejsce w Niemczech, gdzie niemal jednocześnie wyłączone zostały elektrownie wiatrowe o łącznej mocy 3,5 GW.

Rozwój odnawialnych źródeł energii nie pozostaje także obojętny dla krajowego rynku pracy. Przy harmonijnym rozwijaniu różnych rodzajów OZE, szczególnie tych związanych z wykorzystaniem biomasy, potencjalnie do roku 2010 może w Polsce przybyć 35 tys. nowych miejsc. Znacznie mniejsze korzyści społeczne wynikają natomiast z inwestowania w elektrownie wiatrowe, gdzie eksploatacja elektrowni o mocy 1 MW wymaga zatrudnienia (obsługa, konserwacja) zaledwie 0,2 osoby.

Zarówno prelegenci jak i osoby biorące udział w dyskusji poruszyli szereg zagadnień związanych z OZE, na które niełatwo dzisiaj uzyskać pełne odpowiedzi. Wydaje się zatem celowe, aby do tematyki niekonwencjonalnych, w tym odnawialnych źródeł energii na seminariach Warsztatów Regulatora w niedalekiej przyszłości powrócić.

STRATEGIE ROZWOJU ENERGETYKI NIEKONWENCJONALNEJ