4 czerwca 1955 r. utworzono w Polsce instytucję naukową tzw.
Instytut Badań Jądrowych (IBJ) z siedzibą w Świerku k/Otwocka - w ubiegłym
roku obchodzono uroczystość 50-lecia IBJ.W 1956 r. ukazała się książka pt: "Perspektywy rozwoju
energetyki atomowej w Polsce" - autor Mieczysław Lesz, Państwowe
Wydawnictwa Techniczne. We wstępie do książki autor pisze: "Celem
niniejszej pracy jest przedstawić potrzebę i możliwości rozwoju energetyki
atomowej w Polsce na tle perspektyw jej rozwoju w świecie".14 czerwca 1958 r.
uruchomiono w IBJ pierwszy w Polsce doświadczalny reaktor jądrowy Ewa
(produkcji radzieckiej) o mocy termicznej początkowo 2 MW, a później
odpowiednio zwiększonej do 4 i 10 MW.
24 lutego 1995 r. po 37 latach pracy został on wyłączony z
eksploatacji. Decyzja Nr 113/71 Prezydium Rządu z 12 sierpnia 1971 r. dotycząca
rozpoczęcia budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej wyposażonej w bloki
energetyczne z reaktorami WWER-440 i wykonania prac przygotowawczych. Decyzja nr
1030/72 z dnia 19 grudnia 1972 r. Komisji Planowania przy Radzie Ministrów o
ustaleniu lokalizacji Elektrowni Jądrowej Żarnowiec. 28 lutego 1974 r.
podpisano między Rządem PRL a Rządem ZSRR umowę wstępną o współpracy
przy budowie elektrowni jądrowej. Umowa przewidywała budowę elektrowni typu
WWER 440 w oparciu o projekt i dostawy radzieckie. Niektóre urządzenia miał
dostarczać polski przemysł.18 grudnia 1974 r. uruchomiono drugi doświadczalny
reaktor jądrowy Maria (w większości polskiej już konstrukcji) o mocy
termicznej 30 MW Decyzja nr 3/79 z dnia 25 czerwca 1979 r. Komisji Planowania
przy Radzie Ministrów o ustaleniu lokalizacji elektrowni jądrowej nad Jeziorem
Żarnowieckim (aktualizacja decyzji nr 1030/72 w związku z koniecznością
przedłużenia jej ważności). O wyborze lokalizacji pierwszej elektrowni jądrowej
w Żarnowcu zadecydowało kilka czynników.
Między innymi:
- potrzeby krajowego systemu elektroenergetycznego - na północy
kraju nie ma dużych elektrowni - przy jednoczesnym dużym zapotrzebowaniu na
energię w tym rejonie;
- duży zbiornik wody chłodzącej wystarczający do schłodzenia
pracy elektrowni o mocy ok. 2000 MW;
- korzystne warunki geologiczne, wodne, sejsmiczne i
meteorologiczne;
- niewielka gęstość zaludnienia w okolicy i wystarczająca
odległość od większych skupisk ludności;
- bliskość elektrowni pompowej Żarnowiec, pozwalająca na
korzystną współprac z elektrownią jądrową;
- możliwość wykorzystania zaplecza i infrastruktury
wykorzystanej przy budowie elektrowni pompowej.
Decyzja Ministra Rolnictwa z dnia 31 lipca 1980 r. o
przekazaniu Elektrowni Jądrowej Żarnowiec w zarząd i nieodpłatne użytkowanie
na czas nieokreślony części państwowego Jeziora Żarnowieckiego. Uchwała nr
10/82 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 1982 r. w sprawie budowy Elektrowni Jądrowej
Żarnowiec obejmującej dwa bloki energetyczne typu WWER-440 . Uruchomienie
pierwszego bloku energetycznego o mocy zainstalowanej 465 MWe miało nastąpić
w 1989 r., zaś drugiego w 1990 r.
Ustawa z dnia 27 lutego 1982 r. o utworzeniu urzędu
administracji państwowej pod nazwą Państwowa Agencja Atomistyki. Wstępne
pozwolenie na budowę - 29 marca 1982 r. - w zakresie robót ziemnych i
przygotowania placu budowy dla urządzeń i obiektów Elektrowni Jądrowej Żarnowiec
- decyzja Wojewódzkiego Zarządu Gospodarki Przestrzennej w Gdańsku nr
ZGP-II-440/P/44/4/82.
31 marca 1982 r. - Przekazanie placu budowy Generalnemu
Wykonawcy, którym był Energoblok-Wybrzeże. 14 kwietnia 1983 r. Umowa między
Rządem PRL, a Rządem ZSRR o współpracy w budowie w PRL Elektrowni Jądrowej
Żarnowiec. Pozwolenie na budowę urządzeń i obiektów Elektrowni Jądrowej Żarnowiec
- 28 maja 1983 r. - decyzja Wojewódzkiego Zarządu Gospodarki Przestrzennej
w Gdańsku nr ZGP-II- 440/P/44/4/83. Decyzja zawiera wykaz urządzeń docelowych
(79) i wykaz obiektów tymczasowych zaplecz (189).
W 1983 r. uruchomiono elektrownię wodną szczytowo-pompową
Żarnowiec. Uchwała Nr 206 Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1983 r. o oddaniu
do eksploatacji bloków: nr 1 (grudzień 1990 r.) i nr 2 (grudzień 1991 r.)
Docelowo Elektrownię Jądrową Żarnowiec stanowić miały
cztery bloki wyposażone odpowiednio w:
- reaktory WWER-440 zaprojektowane w ZSRR, a wyprodukowane w
zakładach Skoda w Czechosłowacji;
- turbozespoły typu 4K-465 produkcji polskiej (ówczesny
Zamech, Elbląg);
- generatory GTHW-600 produkcji polskiej (ówczesny Dolmel,
Wrocław).
Należy podkreślić, iż oprócz dwóch ww. zakładów (Dolmel
i Zamech) w budowę elektrowni jądrowej w Żarnowcu było zaangażowanych wiele
innych zakładów, z których wymienić należałoby chociażby: Rafako -
Racibórz (wytwornice pary), ZUP - Nysa (skraplacze), Fakop - Sosnowiec
(wymienniki ciepła), Chemar - Kielce (rurociągi i armatura do rurociągów),
Metalchem - Opole (zbiorniki awaryjnego chłodzenia reaktora, zbiorniki kwasu
borowego) i wiele innych.
Z myślą o budowie i eksploatacji elektrowni jądrowych w
Polsce uruchomiono w Instytucie Energii Atomowej w Świerku k/Otwocka
nowoczesne, specjalistyczne Laboratorium Badań Materiałowych, wyposażone
m.in. w komory gorące do pracy z materiałami aktywnymi - 12 komór o osłonności
do 3,7×1012 Bq (100 Ci).
Roboty budowlane przy budynku głównym rozpoczęto w październiku
1984 r. W maju 1985 r. zakończono etap prac przygotowawczych. Elektrownia miała
zajmować docelowo 70 ha (budowa obejmowała teren 180 ha). Projekt przewidywał
zmianę infrastruktury całego terenu łącznie z przebudową dróg publicznych,
budową ośrodka badań nad środowiskiem, obwałowaniem jeziora Żarnowiec,
melioracją okolicznych łąk, budowa bocznicy kolejowej. Ustawa z 10 kwietnia
1986 r. Prawo atomowe - pierwszy tej rangi akt w prawie polskim normujący
działalność związaną z wykorzystaniem energii jądrowej. Dwa tygodnie później
w Czarnobylu wydarzyła się największa katastrofa w historii energetyki
jądrowej. 15 czerwca 1987 r. Prezydium Komisji Planowania przy Radzie Ministrów
zaakceptowało lokalizację drugiej elektrowni jądrowej w miejscowości
Klempicz (lokalizacja Warta). W 1988 r. na terenie województwa gdańskiego
ruszyła fala protestów, happeningów inspirowana głównie przez Franciszkański
Ruch Ekologiczny przeciwko budowie elektrowni jądrowej w Żarnowcu.
22 kwietnia 1989 r. Minister Przemysłu - Tadeusz Syryjczyk,
na skutek protestów społecznych, wstrzymał roboty przygotowawcze do budowy
Elektrowni Jądrowej Warta. Z powodu trudności finansowych w kraju, budowa
elektrowni była praktycznie wstrzymana w drugiej połowie 1989 r. Na terenie
województwa gdańskiego miały miejsce liczne protesty, a ówczesna Wojewódzka
Rada Narodowa zmierzała do zorganizowania lokalnego referendum w sprawie
Elektrowni Jądrowej Żarnowiec. Dostarczony do Gdyni z zakładów Skoda
(Czechy) zbiornik reaktora WWER-440 stał się powodem licznych akcji
protestacyjnych, organizowanych przez grupy młodych anarchistów z ruchu Wolność
i Pokój. 2 grudnia 1989 r. rząd pod kierunkiem Tadeusza Mazowieckiego
podjął decyzję o wstrzymaniu na rok budowy Elektrowni Jądrowej Żarnowiec.
27 maja 1990 r. odbyło się lokalne referendum w województwie gdańskim
w sprawie elektrowni jądrowej w Żarnowcu. Przy frekwencji 44,3% przeciwko
budowie opowiedziało się 86,1% (wśród przeciwników był Lech Wałęsa) za
budową elektrowni 13,9%. Sam wynik referendum nie spowodował natychmiastowej
decyzji o zaniechaniu budowy, wiec dalej odbywały się demonstracje. Rada
Ministrów w dniu 4 września 1990 r. podjęła decyzję o zaniechaniu budowy
Elektrowni Jądrowej Żarnowiec. Uchwała Sejmu RP z 9 listopada 1990 r., która
zatwierdziła decyzję rządu o likwidacji Elektrowni Jądrowej Żarnowiec
w budowie, ale równocześnie dopuściła możliwość budowy elektrowni jądrowych
nowej generacji, zapewniających efektywność ekonomiczną i bezpieczeństwo
radiologiczne. Dokument Sejmu określa również przybliżony czas budowy - po
2005 r.
17 grudnia 1990 r. uchwała nr 204 Rady Ministrów w sprawie
postawienia Elektrowni Jądrowej Żarnowiec w budowie w stan likwidacji.
Wyznaczono termin likwidacji na 31 grudnia 1992 r. W chwili likwidacji
Elektrowni Jądrowej Żarnowiec było zatrudnionych 2600 pracowników,
zaawansowanie budowy wynosiło 36%, a obiekty zaplecza wykonano w 85%. Zbudowano
ponad 630 obiektów. W budowę było zaangażowanych około 70 przedsiębiorstw
krajowych a z 9 przedsiębiorstwami zagranicznymi zawarte były kontrakty.
Szacuje się, iż straty z powodu unieruchomienia budowy elektrowni jądrowej
mogły wynieść nawet 2 miliardy dolarów.
11 stycznia 1996 r. Sejm przyjął dokument "Założenia
polityki energetycznej Polski do 2010 r.", w którym stwierdza się, że do
2010 r. nie przewiduje się budowy elektrowni jądrowych, zakłada się jednak
badanie zasadności ekonomicznej i stopnia akceptacji społecznej takich
inwestycji. 9 października 1997 r. zostaje ustanowiona Specjalna Strefa
Ekonomiczna Żarnowiec-Tczew Sp. z o.o. W miejscach zaprojektowanych pod
reaktory jądrowe, przez chwilę działała rozlewnia wódek. Próbowano tez
uruchomić mleczarnię, przetwórni warzyw, browar i hutę szkła.
Listopad 1999 r. - Ministerstwo Gospodarki przedstawiło:
"Założenia polityki energetycznej Polski do 2020 r." a w lutym 2000 r.
Rada Ministrów podjęła stosowną uchwałę. Ustawa z 29 listopada 2000 r.
Prawo atomowe (zmieniająca dotychczasowe Prawo atomowe z 1986 r.) - Dz. U. Nr
3 poz.18 z 2001 r. Rząd na posiedzeniu 14 grudnia 2004 r. przyjął dokument
"Polityka energetyczna Polski do 2025 r.", w którym stwierdza:
"Obliczenia prognostyczne wskazują na potrzebę rozpoczęcia eksploatacji
energetyki jądrowej w ostatnim pięcioleciu rozpatrywanego okresu" tj. w
latach 2020-2025. Dokument ten stanowi przełom w postrzeganiu kwestii
energetyki jądrowej w Polsce.
Dla realizacji infrastruktury energetyki jądrowej niezbędne
jest przede wszystkim w pierwszym rzędzie: aktualizacja Prawa Energetycznego
uwzględniającego energetykę jądrową, elektrownie jądrowe, gospodarkę
odpadami promieniotwórczymi z elektrowni jądrowych, gospodarkę świeżym i
wypalonym paliwem jądrowym oraz aktualizacja Prawa Atomowego i odpowiednich
zarządzeń wykonawczych. W dniach 25-26 maja 2006 r. odbędzie się w Warszawie
międzynarodowa konferencja nt: "Elektrownie jądrowe dla Polski". Celem tej
konferencji będzie porównanie techniczno ekonomiczne wybranych typów
elektrowni jądrowych rozważanych do budowy w Polsce z terminem uruchomienia
2021 r.
Autor: dr Grzegorz Jezierski
źródło: "Energia Gigawat" - styczeń 2006
Promocje: