Wobec ograniczonych zasobów nieodnawialnych nośników
energii oraz rosnącej świadomości o nasilającym się efekcie cieplarnianym,
rozwija się od ponad 15. lat budowanie lokalnych elektrociepłowni z różnorakimi
technologiami przetwarzania biomasy do energii elektrycznej oraz ciepła użytkowego.
Spośród najnowszych, lokalnych elektrociepłowni
na szczególną uwagę zasługuje "BIOMASSE KRAFTWERK GÜSSING" (Elektrociepłownia
zasilana biomasą w Güssing) w południowo-wschodniej części Austrii, wyróżniająca
się tym, że drewno odpadowe w postaci zrębków zostaje zgazowane parą wodną
w temperaturze 850 st. C wg reakcji:

Z 1760 kg drewna godzinowo wytwarza się 2.000 kW
energii elektrycznej oraz 4.500 kW ciepła użytkowego.
Dla realizacji tego pionierskiego przedsięwzięcia
badawczo-wdrożeniowego firma inżynieryjno-konstrukcyjna REPOTEC, wspólnie z
Politechniką Wiedeńską, firmą silników i turbin gazowych GE-Jenbacher oraz
firmami sieci grzewczych EVN i GÜSSINGER FERNWÄRME utworzyły przedsiębiorstwo
o nazwie RENET-AUSTRIA. Budowę elektrociepłowni rozpoczęto w 2000 roku, a
rozruch przeprowadzono pod koniec 2001 roku.
Sercem prezentowanej elektrociepłowni jest
reaktor zgazowania zrębków drewna parą wodną w temperaturze 850 st. C. Zastąpienie
powietrza - w standardowych zgazowarkach - parą wodną zapewnia wytwarzanie
gazu wodorowego, wolnego od azotu o następującym składzie: 59% obj. H2, 18%
CH4, 19% CO2 i 4% CO. Gaz wysokokaloryczny o takim składzie można z parą wodną
od razu (na gorąco) skierować do katalitycznego reformingu metanu

a potem do dwóch reaktorów konwersji tlenku węgla.
Najpierw (w pierwszym stopniu) na katalizatorze chromowo-żelazowym w
temperaturze 400-450 st. C, a potem (w drugim stopniu) na
miedziowo-cynkowo-glinowym, eksploatowanym w temperaturze 240-260 st. C proces
przebiega następująco:

Po przemianie metanu do dwutlenku węgla i
wodoru, uzyskany gaz jest idealnym dla zasilania ogniw paliwowych, w których
wytwarzanie energii elektrycznej przebiega ze sprawnością aż 60%. Tymczasem
wytwarzanie energii elektrycznej poprzez spalanie uzyskanego gazu bezpośrednio
po reaktorze zgazowania surowca (tj. z zawartością 18% metanu) tak w silniku
Otta, jak i przed turbiną gazową (zastosowaną w elektrociepłowni
austriackiej w Güssing) pozwala na osiąganie sprawności w odniesieniu do
energii elektrycznej na poziomie tylko 25-28%.
Wymieniony gaz wodorowy, tj. po reformingu metanu
oraz konwersji tlenku węgla do CO2 + H2, może być z wysoką efektywnością
stosowany w procesach hydrorafinacyjnych. Tego typu procesy hydrorafinacyjne
prowadzą nie tylko rafinerie przerabiające ropę, ale również liczne małe
firmy, które przetwarzają odpadowe tworzywa sztuczne lub przepracowane
oleje transformatorowe oraz smarowe poprzez ich termiczny kraking (pirolizę)
do paliw płynnych. Zasadę działania reaktora wodno-parowego zgazowania zrębków
drewna w fazie fluidalnej ilustrują rys. 1 i 2. Podczas endotermicznego procesu
zgazowania biomasy do wodoru, metanu, tlenku oraz dwutlenku węgla w
temperaturze około 850 st. C, przebiega ubocznie piroliza przetwarzanego
surowca do węgla drzewnego.
W reaktorze jest pionowa przegroda, a pod nią
przesuwa się powstały węgiel drzewny oraz część zrębków drewna do
mniejszej, prawej komory paleniskowej. Na jej dnie znajduje się odprowadzanie
popiołu (będącego nawozem mineralnym dla plantacji roślin energetycznych
i leśnictwa), a nieco wyżej są dysze dopływu powietrza. Podczas
rozruchu - dla rozpałki -stosuje gaz opałowy.

Źródło: Biomasse Kreftwerk Güssing "repotec"
Rys.1. Schemat technologiczny reaktora
wodno-parowego zgazowania drewna w systemie fluidalnym wraz z komorą opałową
Cyrkulujące zrębki przez komorę (sekcję)
paleniskową są zawracane do strefy zgazowania surowca parą wodną, co jest
doskonale uwidocznione na rys. 1. Zasadę funkcjonowania dwusekcyjnego
(dwustrefowego) reaktora zgazowania i częściowego spalania zrębków drewna
ilustruje rys. 2. Endotermiczny proces zgazowania surowca uzyskuje ciepło od
cyrkulujących zrębków drewna przez komorę ich częściowego spalania i
to wspólnie z ubocznie wytworzonym węglem drzewnym.
Komplementarny schemat lokalnej elektrociepłowni
przedstawiono na rys. 3: Biomasa jest podawana do dwustrefowego reaktora
zgazowania przegrzaną parą wodną. Do jej wytwarzania służą wytwornice oraz
przegrzewnice pary wodnej na dwóch rurociągach spalin oraz na rurze
wytwarzanego gazu wodorowego, bezpośrednio po reaktorze zgazowania. Resztę
ciepła uzyskuje się z reakcji (komory) spalania ubocznie wytwarzanego węgla
drzewnego oraz części zrębków drewna (patrz rys. 2).

Źródło: Biomasse Kreftwerk Güssing "repotec"
Rys. 2. Schemat operacji procesowych w
generatorze z sekcjami wodno-parowego zgazowania biomasy oraz częściowego
spalania surowca dla uzyskania ciepła technologicznego
Porywany przez gaz wodorowy pył popiołowy wyłapuje
się na filtrze rękawowym. Nadmiar ciepła z wymienników ciepła, przy trzech
wytwornicach pary, jak i kotła gorącej wody zapewniają ogrzewanie budynków
mieszkalnych oraz użyteczności publicznej w Güssing. Smółki oraz
zanieczyszczenia kwaśne i zasadowe (amoniak) są wymywane z gazu wodorowego w
skruberze z obiegiem wodnym, a następnie zawracane do reaktora zgazowania. Przy
tak zaprojektowanym procesie oczyszczania gazu wodorowego nie ma odpadów i ścieków
szkodzących środowisku. Oczyszczony gaz wodorowy, o wysokim cieple spalania,
sięgającym 12,750 kJ/Nm3, przepływa następnie do komory spalania turbiny
gazowej, sprzężonej z elektrogeneratorem.
Temperatura spalania gazu wodorowego w tym
miejscu sięga 1050 st. C, a po turbinie wynosi 480 st. C. Ciepło to jest
wykorzystywane w części do katalitycznego rozkładu tlenków azotu, a potem do
przegrzewania pary procesowo-technologicznej oraz dla ogrzewania zabudowań w
mieście Güssing. Z tego węzła procesowego spaliny przepływają do komina.

Źródło: Biomasse Kreftwerk Güssing "repotec"
Rys. 3. Schemat technologiczny lokalnej
elektrociepłowni na bazie wodno-parowego zgazowania zrębków drewna.
Istnieje możliwość kierowania części gazu
wodorowego do strefy paleniskowej przy reaktorze zgazowania surowca i wówczas
spala się mniej zrębków drewna. Ten wariant ma jednak doraźne zastosowanie
tylko wówczas, gdy występuje nagłe ograniczenie w odbiorze wytwarzanej
energii elektrycznej. Spaliny z komory paleniskowej (przy generatorze parowego
zgazowania drewna) przepływają przez wytwornicę ciepła użytkowego
(przegrzew pary procesowej) oraz przez filtr rękawowy do dmuchawy, a z niej -
do komina.
Prezentowana elektrociepłownia charakteryzuje się
wysokim stopniem niezawodności ruchu oraz konkurencyjnymi kosztami budowy i
eksploatacji. Jej koszt budowy nie przewyższa 8 mln euro. Sprawność
energetyczna całego układu aparaturowego sięga aż 85%, a w obszarze
wytwarzania energii elektrycznej: 28%. Możliwość wykorzystania produkowanego
gazu wodorowego nie tylko w ramach lokalnej elektrociepłowni, ale również dla
procesów wodorowo-rafinacyjnych czyni prezentowaną technologię wysoce
atrakcyjną również dla naszego kraju.
Autor: Prof. dr hab. inż. Włodzimierz Kotowski
źródło: Energia Gigawat - luty 2006
Promocje: